Loading

wait a moment

Dân tộc chăm – Tìm hiểu về người Chăm ở An Giang

Trang phục người Chăm

Trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, dân tộc Chăm ( người Chăm) có khoảng 150.000 người họ thường cư trú quần tụ ở các làng thuộc từ Bình Định vào đến An Giang, nhưng tập trung đông nhất là ở Ninh Thuận, Bình Thuận và An Giang.

Người chăm là dân tộc duy nhất ở Việt Nam theo tín ngưỡng Hồi Giáo. Ở miền Trung Việt Nam cộng đồng dân tộc Chăm theo hồi giáo tự gọi mình là Chăm Bà Ni. Còn cộng đồng dân tộc Chăm ở Nam Bộ là người Chăm Islam theo tín ngưỡng của Hồi Giáo chính thống do cộng đồng này vẫn giữ được nhiều nghi lễ của đạo Hồi chính thống hơn so với đồng đạo của họ ở miền Trung. Chính cộng đồng người Chăm Islam này đã làm nên một bản sắc văn hóa Chăm độc đáo giữa vùng đồng bằng Nam bộ.

Phân bổ

An Giang, vùng đất trù phú được tạo nên từ phù sa của dòng sông Hậu. Đây cũng là vùng đất tụ cư của nhiều anh em trên đất Việt tìm đến sinh sống. Ở An Giang hiện nay có khoảng hơn 1 vạn người Chăm. Họ sinh sống chủ yếu ở các huyện thị như: Châu Phú, Tân Châu, An Phú và Châu Thành. Là cộng đồng cần cù chịu khó người Chăm ở An Giang chủ yếu sống bằng nghề trồng lúa nước, mua bán nhỏ và nghề thủ công.

Dân tốc Chăm - Người Chăm ở An Giang - Thánh đường người Chăm
Dân tốc Chăm – Người Chăm ở An Giang – Thánh đường người Chăm

Người dân tộc chăm ở đây thường sinh sống theo các tộc họ và tập trung trong các làng Chăm. Mỗi làng chăm có từ 300-400 hộ gia đình do mộ đơn vị quản lý của làng gọi là Hội đồng phong tục, trong đó có trưởng làng.

Tín điều

Người Chăm Islam ở An Giang họ rất nghiêm chỉnh chấp hành 5 tín điều đó là :

  • Tin tưởng tuyệt đối vào Thánh Ala
  • Hành lễ mỗi ngày 5 lần
  • Chay tịnh trong tháng lễ Ramadan
  • Chia sẻ với người nghèo
  • Hành hương về thánh địa Mecca

Với người Chăm niềm tin tôn giá sâu sắc, tin vào điều thiện luôn đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống tâm lý, đồng thời chi phối hành động nhận thức tình cảm ý chí của mỗi cá nhân của cộng đồng người Chăm.

Tuy là một cộng đồng khá đông đảo sinh sôi bên dòng sông Hậu, nhưng người Chăm luôn sống gắn bó, hòa nhập với cộng đồng các dân tộc anh em, và giữ gìn bản sắc văn hóa riêng biệt của mình. Người chăm tại An Giang có rất nhiều lễ hội, mỗi lễ hội lại có những nghi thức truyền thống đặc sắc. Trong đó tháng Ramadan có ý nghĩa rất đặc biệt mang tính nhân văn sâu sắc với cả cộng đồng người Chăm.

Châu Giang là một miền quê năm bên bờ sông Hậu. Châu Giang luôn gợi lên một vẻ đẹp sông nước thơ mộng êm đềm, đồng thời nơi đây cũng là trung tâm giao thương của người trồng dâu,  ươm tơ, dệt lụa vốn là nghề truyền thống của người Chăm.Do đặc điểm cư trú của người Chăm, gắn liền với môi trường sông nước nên để phù hợp, nhà của người Chăm bao giờ cũng tôn cao hơn mặt nước khi có lũ. Do vậy, nhà được cất trên những hàng cột cao đến 2-3m với hoa văn trang trí và nội thất mang nét đặc trưng của dân tộc Chăm. Ở trong nhà, họ không sắp đặt hoặc trang trí các hình ảnh tượng thờ vào bàn thờ tổ tiên, có chăng chỉ là chiếc đồng hồ để biết giờ cầu nguyện với cuông lịch Islam. Bởi trong suy nghĩ của người chăm Islam khi treo những hình ảnh khác, sẽ tri phối tâm tư, làm cho họ sao nhãng việc cầu nguyện.Vào mùa khô, dưới sàng nhà được sử dụng làm nơi đặt khung dệt và các sinh hoạt thường ngày.

Bước vào làm Chăm, có cảm giác như lạc vào một thế giới khác, thế giới của những truyện cổ tích Ả Rập. Trong mỗi làng Chăm luôn có một thành đường Hồi Giáo bề thế, uy nghi. Người chăm An Giang không xây tháp như ở miền Trung, nhưng ở làng nào cũng có thánh đường Hồi Giáo. Tùy theo mỗi làng mà quy mô thánh đường lớn nhỏ khác nhau nhưng kiến trúc các thành đường thường có những đặc điểm chung. Các thành đường đều có ngọn tháp cao bên cạnh mái vòm bên cạnh thành đường. Nơi đó thường gắn một ngôi sao và vành trăng lưỡi liềm, vốn là biểu tượng của đạo Hồi. Vào trong là một khoảng sân cầu nguyện rộng rãi đây cũng là nơi hội họp ưa thích của cộng đồng người dân tộc Chăm.Với kiến trúc như vậy, thành đường Hồi giáo thể hiện rõ hai định hướng của đạo Hồi. Đó là hướng đến thượng đế và hướng đến cộng đồng tín đồ được biểu tượng bằng thánh địa Mecca – một trung tâm linh thiêng của tín đồ hồi giáo trên trần thế. Có lẽ vì thế mà tất cả các thánh đường của người Chăm ở An Giang đều hướng về nơi có thánh địa Mecca.

Tháng Ramadan

Tháng Ramadan diễn ra từ ngày 1-9 đến 30-9 theo lịch của đạo Hồi. Đây là một dịp để tất cả cộng đồng người Chăm Islam tự kiểm điểm lại những hành động đúng sai của mình trong từng ngày từng tháng của năm đã qua, để rồi mỗi người tự khắc phục những hành vi sai trái, hướng đến những điều thiện trong cuộc sống. Trong tháng Ramadan mỗi người Chăm phải tuyệt đối nhịn ăn , nhịn uống, không được sát sinh, và nhất là không gây gổ cãi vã làm mất đoàn kết với bất cứ ai từ lúc dạng đông đến tận buổi tối.

Trong tháng lễ thánh linh thiêng này, người Chăm Islam luôn tâm niệm với việc làm nhiều điều thiện có ích cho cộng đồng, tránh mọi việc xấu, đồng thời tôn kính về Thánh Allah cũng như thực hiện đầy đủ các nghi thức lễ nguyện và đọc kinh Coran.  Cũng trong dịp này người Chăm Islam ở An Giang trường cầu nguyện cho hòa bình và đẩy mạnh nhiều hoạt động xã hội từ thiện.

Tháng Ramadan còn là gì theo truyền thống của các thành viên trong cộng đồng người Chăm Islam ở An Giang. Với tất cả những người Chăm Islam vì cuộc sống vì sinh kế có phải đi làm ăn ở phương xa,  nhưng Hàng năm cứ đến tháng Ramadan thì dù bận rộn đến mấy họ cũng tìm Trở Về đoàn tụ với gia đình thăm hỏi bà con thân thuộc xóm giềng. Chính vì vậy dân tộc Chăm Islam còn gọi tháng Ramadan là tháng của lòng nhân từ, tháng của việc hiện, hay tháng của tín nghĩa.  Mọi người trong cộng đồng người Chăm Islam ở An Giang đều được khuyến khích tham gia tháng chay Ramadan. Bởi họ tin rằng càng khổ hạnh càng chứng tỏ đức tin của mình với Thượng đế.  Tuy nhiên cũng có những loại lệ như đối với người ốm người già hay trẻ em và phụ nữ mang thai thì được miễn tham gia vào tháng nhịn chay Ramadan.  Việc thực hành tháng chay Ramadan mang tính khuyến nghị chứ hoàn toàn không bắt buộc. Nhưng trên thực tế hầu như tất cả cộng đồng người Chăm Islam ở An Giang đều tuân thủ nghiêm ngặt.

Trang phục truyền thống người Chăm

Lâu nay người Chăm ở An Giang, vẫn giữ được nét độc đáo riêng trong trang phục của mình. Người con gái Chăm thì thướt tha duyên dáng trong trang phục truyền thống, nhưng cũng có khi được cách điệu thành trang phục cùng tông màu rất đẹp. Đặc biệt là các thiếu nữ, lúc nào cũng có một chiếc khăn trùm đầu, được thả lơi hoặc cột gọn bao trùm lấy mái tóc.Chiếc khăn này luôn có những họa tiết, hoa văn rất trang nhã và quý phái. Còn đàn ông dân Chăm thì mặc Sarong kẻ sọc caro với áo sơ mi, và lúc nào cũng có chiếc mũ vải hình tròn đội trên đầu.

Trang phục đàn ông dân tộc Chăm An Giang
Trang phục đàn ông dân tộc Chăm An Giang

Giống như tâm lý của người Việt mỗi độ tết đến xuân về, người Chăm ở An Giang luôn muốn đón lễ Ramadan với trang phục đẹp nhất. Họ quan niệm, y phục trang trọng là thể hiện sự thành kính với đấng tối cao.

Trong suốt thời gian khoảng 1 tháng trước lễ Ramadan, mọi người ở đây luôn phải bận rộn đến tận lúc nửa đêm để kịp trao cho khách hàng những bộ Sarong trang trọng.

Các loại thực phẩm để chế biến món ăn của người Chăm đặc biệt là không bao giờ từ thịt lợn. Theo giáo luật mỗi người Chăm Islam điều phải nhịn ăn vào ban ngày trong suốt cả tháng Ramadan.  Vào ban ngày mỗi người ở đây đều cố gắng gìn giữ để không phải bất cứ điều gì có thể làm mất phước chay của mình.  Đến khi mặt trời lặn, họ mới ăn để bù thêm sau một ngày nhịn chay. Đây gọi là bữa ăn xả chay. Bữa ăn xả chay là hình thức để ăn mừng sự thi hành nghiêm chỉnh giá luật của cá nhân cũng như là của cả cộng đồng. Thông thường các bữa xả chay khá thịnh soạn với những món như Ca-yy, Ca-pua hay Tung-lo-mo cùng với đó là các loại bánh truyền thống của dân tộc Chăm. Nhưng tuyệt nhiên không có rượu bia hoặc bất cứ loại nước uống nào có men.Tuy bữa ăn cả chay diễn ra vào buổi tối nhưng không vì thế mà mất đi không khí vui vẻ. Bởi đây là dịp gia đình được đoàn tụ, là  lúc bà con chòm xóm tới thăm hỏi chúc mừng và để nói với nhau những lời xin lỗi nếu trong thời gian qua có những gì phật ý.

Bắt đầu từ đêm mùng 1 tháng 9 theo lịch của Hồi Giáo là thời điểm chính thức vào Ramadan. Mọi người trong đó là hiểu tắm rửa sạch sẽ, chuẩn bị thức ăn đêm và kiêng chuyện chăn gối để chuẩn bị lễ nguyệt trong tháng Ramadan linh thiêng. Đặc biệt vào thứ 6 mỗi tuần sau khi tắm xong, họ giữ gìn không cho bất cứ ai chạm vào người mình cho đến lúc vào thánh đường. Mỗi ngày mọi người vẫn đi hàng đến năm lần đó là vào lúc rạng đông, buổi trưa, buổi chiều,  lúc hoàng hôn và buổi tối. Vào cuối buổi chiều các tín đồ Chăm tập trung về đại thánh đường ngày càng đông . Họ chuẩn bị cho cuộc hành lễ thứ tư trong ngày vào lúc hoàng hôn. Theo giáo luật chỉ có những người đàn ông trưởng thành mới được phép đến thánh đường. Còn phụ nữ thì không được vào trong thánh đường.  Để tiến hành một buổi lễ cầu nguyện thì ít phất phải có 40 người tham gia. Họ quan nghiệp có như vậy thượng đế linh thiêng mới chấp nhận buổi lễ.
Tất cả mọi người đều mặc đồ truyền thống của người Chăm sạch sẽ tươm tất và đầu đội mũ trắng hoặc khăn trắng.  Trong cộng đồng người Chăm Islam, những tín đồ bằng khăn rất được kính trọng, bởi họ là những người đã hành hương đến thánh địa Mecca ít nhất một lần trong đời. Sau một ngày Nhịn ăn nhưng không ai được đến những thức ăn ở trước mặt mình tất cả đều chuyên tâm đọc kinh Coran với một niềm tin mãnh liệt vào Thượng đế.

Khi có  tiếng trống báo hiệu hết giờ đọc kinh các tín đồ mới được phép ăn uống trong bữa xả chay đầu tiên. Cho đến khi có tiếng trống lần thứ 2, mọi người đều phải dừng lại để tiến hành các nghi thức của buổi cầu nguyện.

Một buổi cầu nguyện của dân tộc Chăm
Một buổi cầu nguyện của dân tộc Chăm

Bắt đầu vào buổi hành lễ cầu nguyện thứ tư trong ngày, các tín đồ người Chăm Islam sẽ thực hiện việc tối ở đâu sự hướng dẫn của người điều hành buổi cầu nguyện. Theo giáo lý Islam vì mọi người đều bình đẳng như nhau và chịu trách nhiệm với Đấng Tạo hóa nên không có hệ thống giáo phẩm hoặc Giáo Sỹ. Tuy nhiên để điều hành được cầu nguyện của các tín đồ ở trên đường cũng có một số tín đồ thông hiểu giáo lý đứng ra làm việc này. Đó là một người có hiểu biết sâu rộng về giáo lý và thuộc lòng kinh sách đứng ra hướng dẫn cách để nguyện cầu tập thể.  Một người nữa cũng có hiểu biết rộng nhưng chỉ đảm trách việc hướng dẫn cầu nguyện của ngày thứ 6 hoặc vào ngày lễ. Một người nữa đảm trách việc sướng kinh kêu gọi đồng đạo đến dâng lễ nguyện tập thể. Khi cầu nguyện phải quay mặt về hướng tây – hướng của thánh Allah cũng là hướng của thánh địa Mecca và đọc kinh bằng tiếng Ả Rập.Mọi tín đồ hành lễ rồi đứng ngay hàng thẳng lối và đồng loạt thực hiện các thao tác như khoanh tay trước ngực hoặc ngồi để tay lên đùi, vuốt mặt hay cúi đầu sát đất với lòng thành kính của những tín đồ sùng đạo. Những lời cầu nguyện của các tín đồ phải hướng tới thượng đế nói về sự vĩ đại từ bi đáng kính của người đồng thời họ cầu xin đừng tới cao ban cho những điều tốt lành trong cuộc sống. Theo giáo lý Islam vào buổi trưa thứ 6 hàng tuần các tín đồ phải cùng nhau đến thánh đường Cầu Nguyện tập thể đó là thể hiện sức mạnh của cộng đồng, sức mạnh của những người có cùng đức tin.

Theo giáo luật, những người phụ nữ chăm không được đến thánh đường để cầu kinh. Nhưng việc cầu kinh của phụ nữ vẫn được diễn ra tại nhà. Việc cầu nguyện tại nhà của những người phụ nữ Islam thông thường giao cho người phụ nữ lớn tuổi trong gia đình đảm nhiệm. Vai trò của họ cũng giống như vai trò của người hướng dẫn ở thánh đường . Mỗi ngày họ cũng tiến hành cầu nguyện 5 lần giống như những người đàn ông. Khi cầu nguyện những người phụ nữ sử dụng các bộ trang phục riêng bị hành lễ. Những bộ lễ phục này đều do chị em tự lo cho mình. Những người phụ nữ Chăm Islam tin rằng việc nghiêm cẩn cầu nguyện và tích cực làm việc thiện sẽ giúp họ được nhiều sức lực của Thánh Allah, bởi sự ân thưởng của Thượng đế sẽ tăng lên nhiều hơn so với ngày thường. Sau khi hành lễ xong họ sẽ đọc kinh Coran hoặc nghe giảng đạo ở nhà.

Trong suy nghĩ của người Chăm Islam đối với những người thân đã khuất đó là sự ra đi của họ sang một thế giới khác. Trong những ngày của tháng Ramadan người Chăm Islam tin rằng họ có thể kết nối với người đã khuất, bởi vì lúc này các thiên thần sẽ cho phép họ được giao cảm với những người thân trong gia đình. Vì vậy họ rất coi trọng việc đến tận ngôi mộ của người thân để đọc kinh Coran. Đây là việc làm thấm đậm tính nhân văn của cộng đồng người Chăm Islam ở An Giang.

Đạo Hồi là một trong những tôn giáo được sự quan tâm của nhà nước Việt Nam vì thế cộng đồng người Chăm Islam An Giang đã thành lập Ban đại diện đó là niềm vui lớn của các cộng đồng dân tộc Chăm ở đây. Ban đại diện có nhiệm vụ lo toan giải quyết các công việc của cộng đồng giáo dân Chăm. Bên cạnh đó ở ban đại diện Cộng đồng hồi giáo luôn gương mẫu làm tốt vai trò cầu nối giữa nhà nước với tín đồ hồi giáo đồng thời tuyên truyền định hướng cho các tín đồ thực hiện chủ trương chính sách của nhà nước sống tốt đời đẹp đạo, đoàn kết bảo vệ xây dựng xóm làng, giữ gìn an ninh trật tự, giúp nhau vươn lên trong cuộc sống.

Ngoài ra việc chăm lo đời sống văn hóa tinh thần cũng như việc đầu tư cho giáo dục ở cộng đồng dân tộc Chăm cũng được chính quyền địa phương quan tâm coi trọng.  Tại các thánh đường đều tổ chức dạy học song ngữ Việt – Chăm.

Tuy có nhiều tôn giáo với những giáo luật chặt chẽ khác nhau trên cùng một đất nước nhưng tôn giáo nào cũng hướng mọi người tới mọi điều thiện trong cuộc sống. Với cộng đồng người dân tộc Chăm Islam ở đây các giáo luật đó đã giúp con người nghĩ nhiều việc thiện và thực hành điều thiện. Qua đó nâng cao đời sống đạo hạnh và thể hiện tình thương yêu trách nhiệm đối với những người nghèo khó đồng thời chung tay cùng với chính quyền các cấp trong lo phút nữa những người không may mắn trong cuộc sống. Đây là những việc làm thiết thực mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc của cộng đồng người Chăm Islam trên đất nước Việt Nam.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *